Biến đổi khí hậu, quá trình đô thị hóa nhanh, sự gia tăng nhu cầu vận tải và mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của các hoạt động kinh tế - xã hội vào hệ thống giao thông đang làm cho công tác bảo đảm vận hành đường bộ trước thiên tai trở thành một nhiệm vụ có tính chiến lược. Bão, mưa lớn, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, xói lở, động đất, nắng nóng cực đoan và nhiều hiện tượng tự nhiên bất lợi khác không chỉ gây hư hỏng công trình mà còn có thể làm gián đoạn mạng lưới, chia cắt khu vực, cản trở hoạt động cứu hộ, cứu nạn và ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản của người dân.
Trong bối cảnh đó, quản lý đường bộ trong thiên tai không thể chỉ giới hạn ở việc sửa chữa công trình sau khi hư hỏng. Cách tiếp cận hiện đại đòi hỏi phải chuyển từ tư duy xử lý sự cố mang tính bị động sang quản lý rủi ro chủ động; từ ứng phó riêng lẻ tại từng vị trí sang bảo đảm tính liên tục của toàn mạng lưới; từ quyết định dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang quyết định dựa trên dữ liệu, dự báo, quan trắc và các ngưỡng vận hành được thiết lập có cơ sở. Quản lý thiên tai đối với đường bộ vì vậy cần được xem xét trong một chu trình thống nhất, bao gồm nhận diện hiểm họa, đánh giá rủi ro, giảm nhẹ, chuẩn bị, ứng phó, phục hồi và nâng cao khả năng chống chịu.

Bộ chuyên khảo “Vận hành, khai thác đường bộ trong công tác phòng, chống thiên tai” được biên soạn nhằm hệ thống hóa các cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn phục vụ công tác quản lý, vận hành và khai thác đường bộ trong điều kiện thiên tai. Nội dung bộ sách được cấu trúc thành ba tập, tương ứng với các nhóm vấn đề có quan hệ kế tiếp và hỗ trợ lẫn nhau: cơ sở quản lý rủi ro và chuẩn bị vận hành; tổ chức ứng phó và vận hành giao thông trong thiên tai; phục hồi và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống đường bộ.
Tập I - Cơ sở quản lý rủi ro và chuẩn bị vận hành trình bày những nội dung nền tảng của toàn bộ chuyên khảo. Trọng tâm của tập sách là làm rõ phạm vi, đối tượng và nguyên tắc vận hành đường bộ trong thiên tai; hệ thống hóa cơ sở pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể; chuẩn hóa các khái niệm về hiểm họa, mức độ

phơi bày, tính dễ bị tổn thương, hậu quả và rủi ro; nhận diện các nhóm hiện tượng thiên tai chủ yếu có khả năng ảnh hưởng đến công trình và hoạt động giao thông đường bộ; đồng thời giới thiệu phương pháp phân vùng nguy cơ, xây dựng cơ sở dữ liệu, tổ chức quan trắc, dự báo, cảnh báo sớm và thiết lập các ngưỡng vận hành tham khảo.
Một nội dung xuyên suốt của Tập I là quan điểm coi đường bộ không chỉ là tập hợp các công trình riêng biệt mà là một hệ thống cung cấp dịch vụ giao thông. Khi một đoạn tuyến, cây cầu, hầm đường bộ hoặc công trình thoát nước bị ảnh hưởng, hậu quả không chỉ biểu hiện ở mức độ hư hỏng vật chất mà còn ở sự suy giảm khả năng tiếp cận, gia tăng thời gian hành trình, gián đoạn chuỗi cung ứng, hạn chế khả năng cứu trợ và phát sinh rủi ro thứ cấp trên mạng lưới. Vì vậy, đánh giá rủi ro cần kết hợp đồng thời trạng thái công trình, điều kiện khai thác, vai trò của tuyến đường trong mạng lưới và nhu cầu vận tải trong từng giai đoạn của thiên tai.